Truyền thông thời khủng hoảng

Những ngày gần đây, giới truyền thông trong và ngoài nước liên tục đưa tin những sản phẩm sữa bị nhiễm chất melamine ở Trung Quốc và các sản phẩm sữa nhập khẩu có nguồn gốc xuất xứ từ Trung Quốc. Với lượng thông tin dày đặc trên tất cả các báo, truyền hình, website, forum, blog,… đã cho thấy giới truyền thông thật sự khá nhanh nhạy và nắm bắt kịp thời những diễn biến xảy ra trên thương trường. Đứng về một góc độ nào đó thì đây là những tín hiệu đáng mừng. Tuy nhiên, bên cạnh đó cũng nảy sinh ra những hệ lụy mà người tiêu dùng và doanh nghiệp cũng phải nhức đầu từ những thông tin do báo chí cung cấp.

Thông tin mập mờ làm rối loạn thị trường

Lấy ví dụ từ sự kiện melamine, kể từ khi báo chí trong nước đưa thông tin ồ ạt đã tác động ngay tức thì vào thị trường sữa trong nước và nhập khẩu. Các thông tin theo kiểu “hàng loạt sữa nhiễm melamine được nhập khẩu vào Việt Nam” hoặc “phát hiện thêm nhiều sữa nhiễm melamine” hay “ngũ cốc cho bé cũng nhiễm melamine”,… đã tạo ra một trạng thái rối loạn thật sự cho người tiêu dùng và gây ra những hệ lụy mà các nhóm lợi ích khác phải gánh chịu cho dù những sản phẩm mà họ đang cung cấp hoàn toàn đảm bảo các tiêu chuẩn vệ sinh an toàn nghiêm ngặt nhất theo WHO. Phát biểu trên 1 tờ báo, một vị lãnh đạo của ngành chăn nuôi đã cảnh báo về cách đưa tin kiểu như thế sẽ các tác động rất lớn đến nông dân làm cho họ phải “sống dở chết dở”. Nếu nhìn vào hậu quả của những đợt “bão thông tin’ về H5N1, mắm tôm hay như vụ nước tương chứa 3-MPCPD, ... hàng loạt vụ việc ở những lĩnh vực khác được "dấy" lên trên các phương tiện tuyền thông trong nước thời gian qua thì chúng ta sẽ thấy một tác động xấu không thể đo lường được.

Chưa kể chính những thông tin mù mờ này sẽ tác động mạnh đến khả năng thu hút đầu tư khi các báo nước ngoài trích dẫn. Cách đây vài ngày, có một tờ báo đưa tin về khu công viên phần mềm A với tiêu đề “mở công viên phần mềm, rồi chờ … quy hoạch” và trích dẫn nhiều hình ảnh và phát biểu của vị lãnh đạo đơn vị này theo hình thức “cắt đầu cắt đuôi” và đưa ra những so sánh không phù hợp nếu không muốn nói là quá khập khiễng. Ngay lập tức, các đối tác, các nhà đầu tư nước ngoài của đơn vị này đặt nhiều câu hỏi liệu Việt Nam có thể phát triển ngành này hay không. Nó không chỉ tác động đến công viên phần mềm A này mà lan nhanh đến các doanh nghiệp phần mềm Việt Nam khi các đối tác của những doanh nghiệp này có nhiều nghi vấn về sự cam kết ủng hộ của chính phủ cho ngành công nghiệp phần mềm. Tác động tiêu cực là thấy rõ. Trong khi đó, Chính phủ, lãnh đạo thành phố Hồ Chí Minh đều khẳng định đây là công viên phần mềm thành công nhất tại Việt Nam đến thời điểm này và có những đóng góp không nhỏ cho phát triển ngành công nghiệp công nghệ thông tin của nước nhà.

Quay trở lại vụ melamine, với những tiêu đề cực kỳ nhạy cảm như “sữa X có nhiễm melamine” trong khi nội dung bài viết thì lại đề cập đến sữa X được sản xuất ở một quốc gia khác và sữa X khi lưu hành ở Việt Nam thì hoàn toàn đảm bảo đúng cam kết chất lượng và không bị nhiễm melamine. Hoặc như “Khi Mãnh Ngưu hại Arla” thì ngay lập tức tạo ra cú sốc tâm lý cho người tiêu dùng sữa Arla tại thị trường Việt Nam mặc dù nội dung bài viết chỉ đề cập đến một liên doanh sản xuất ở Trung Quốc, trong khi sản phẩm Arla ở Việt Nam được nhập khẩu từ Châu Âu và không bị nhiễm melamine. Các báo cứ dồn dập đăng thông tin danh mục sản phẩm sữa bị nhiễm melamine trong khi đó rất ít báo đăng danh mục sản phẩm sữa không bị nhiễm chất độc này kể cả những tờ báo lớn có uy tín.

Cơ quan quản lý nhà nước: cần người phát ngôn và định hướng

Từ những sự vụ này cho thấy vai trò của các cơ quan quản lý nhà nước là hết sức quan trọng và cần sự phản ứng nhanh nhạy của bộ máy công quyền để đối phó với những tình huống như thế này. Thật sự là trong thời gian gần đây, sự nhanh nhạy này đã có tiến bộ rất nhiều thông qua các vụ việc như các vấn đề liên quan đến tình hình lạm phát, vụ xử lý ban tổ chức cuộc thi hoa hậu Việt Nam, hay như bệnh tay chân miệng ở trẻ em, … đã góp phần giúp người dân nhận thức một cách đẩy đủ về sự việc.

Chúng ta cần một cơ quan nhà nước phát ngôn chuyên nghiệp và đưa ra những định hướng dẫn dắt dư luận và báo chí để nhằm giảm bớt các thiệt hại cho xã hội. Tránh trường hợp cùng một đơn vị nhưng lại có nhiều ý kiến phát biểu không nhất quán, thậm chí trái ngược nhau. Có thể nói trong vụ melamine Bộ Y tế đã nhập cuộc khá nhanh nhưng chỉ một mình Bộ Y tế thì không thể thực hiện được các giải pháp đồng bộ để “hạ nhiệt” một cách kịp thời mà cần sự phối hợp nhuần nhuyễn của các cơ quan quản lý khác như Bộ khoa học công nghệ, công thương, thông tin và truyền thông, … Chúng ta cần có một kiến trúc sư để giải quyết các vấn như vậy. Ở những quốc gia khác, có nơi họ thành lập một cơ quan để chuyên trách thực hiện giải quyết các tình trạng khẩn cấp tương tự như thế này. Lúc này vai trò của các Hiệp hội cũng cần được phát huy tối đa trong việc tập hợp các doanh nghiệp ngành sữa, thực phẩm để đối phó với khủng hoảng. Rất tiếc là chưa có một giải pháp nào được đề xuất từ các Hiệp hội để trấn an thông tin dư luận và đảm bảo lợi ích cho các doanh nghiệp và người tiêu dùng.

Luật báo chí đang được tiến hành sửa đổi cho phù hợp với tình hình thực tế, thiết nghĩ nên đề cập đến trách nhiệm của phóng viên, báo đài khi đưa tin theo kiểu “mập mờ” như vậy thậm chí phải đền bù thiệt hại một cách xứng đáng cho nạn nhân khi chứng minh được tác hại của bài báo. Chỉ cần một vài thông tin không chính xác thì sẽ đưa những tác hại khôn lường, thậm chí dẫn đến tình trạng phá sản của doanh nghiệp.

Doanh nghiệp cần chủ động

Đối phó với tình trạng như thế này thì điều cơ bản là doanh nghiệp phải thật sự chủ động chứ không nên trông chờ vào ai đó. Doanh nghiệp, bằng khả năng của mình cần hướng dẫn nhanh dư luận và cung cấp thông tin cho các cơ quan truyền thông từ đại diện phát ngôn của công ty. Doanh nghiệp không nên tránh né và chấp nhận đối mặt với sự thật. Nếu phản ứng chậm sẽ gây một tác hại rất lớn cho thương hiệu và uy tín của công ty. Có thể xem trường hợp của Yahoo! khi gặp sự cố về tính pháp lý tại Việt Nam, hoặc như vụ để quên linh kiện động cơ nhập khẩu của Toyota Việt Nam là những bài học thành công trong việc xử lý thông tin khi gặp khủng hoảng.

Với doanh nghiệp tiềm lực tài chính còn yếu thì trong những tình huống như thế này cần phát huy các yếu tố “du kích” trong đó internet được xem là công cụ ứng phó nhanh và hiệu quả nhất như website, blog, email, forum ... thông qua những “câu chuyện” rất “đời thường” giống như David Meerman Scott đề cập trong cuốn quy luật mới của PR và tiếp thị “nếu công ty của bạn nhỏ hơn và ít tiếng tăm hơn nhưng có một câu chuyện thú vị thì bạn cần phải tự mình kể câu chuyện đó. May quá, web chính là một nơi thật tuyệt với để bạn làm những câu chuyện đó”.

Lâm Nguyễn Hải Long

Newer news items: